आजकल चिया केवल पेय पदार्थ होइन — यो एउटा भावना हो, एउटा बहाना हो, र कतिपयका लागि त जीवनको लय नै हो । बिहान आँखा खुल्नेबित्तिकै ‘चिया खाउँ ?’ भन्ने प्रश्नबाट सुरु हुने दिन बेलुकीसम्म आइपुग्दा ‘अब, एक कप चिया खाएर जाउँ न !’ भन्ने निम्तोमा टुंगिन्छ । अझ पछिल्लो समय त चियाले डिजिटल दुनियाँसम्म आफ्नो प्रभाव जमाइसकेको छ ।

जब वर्तमान प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह ‘बालेन’ले प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचन विषेश एक कार्यक्रममा सहज शैलीमा सोधे —‘चिया पिउनु भयो त ?’ त्यो वाक्य केवल प्रश्न रहेन, एक ट्रेन्ड बन्यो । टिकटकदेखि फेसबुकसम्म, युवाहरूले चिया पिउँदै गरेको भिडियो, फोटो, रमाइला र क्रिएटिभ कन्टेन्टहरू बनाएर यो संवादलाई भाइरल बनाए । कसैले बिहानको चिसोमा तातो चिया समात्दै भिडियो बनाए, कसैले साथीहरूसँगको गफलाई चियासँग जोडेर स्मरणीय बनाए । यसरी, चिया केवल स्वादको कुरा रहेन, यो अहिलेको पुस्ताको अभिव्यक्ति बन्यो ।

नेपालमा प्रत्येक वर्ष वैशाख १५ गते मनाइने राष्ट्रिय चिया दिवसले पनि यही भावनालाई थप उचाइ दिन्छ । यो दिन केवल चिया पिउने दिन होइन, चियाको कथा सम्झिने दिन हो—त्यो कथा जुन इलाम र झापाका हरिया बगानबाट सुरु भएर आज विश्व बजारसम्म पुगेको छ । करिब डेढ शताब्दी लामो इतिहास बोकेको नेपाली चियाले अहिले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाइसकेको छ । यसको स्वादमा केवल पानी, पत्ती र दूध मिसिएको हुँदैन, त्यहाँ मिसिएको हुन्छ पूर्वी पहाडको शीतल हावा, किसानहरूको पसिना, र माटोको सुगन्ध ।

युवापुस्तामा चियाप्रतिको आकर्षण झन् रोचक छ । पहिले चिया बुढापाकाको पेय मानिन्थ्यो, तर अहिले यो कलेज क्यान्टिनदेखि कोवर्किङ स्पेससम्मको ‘स्टेपल’ बनेको छ । ‘चिया गफ’ भन्ने शब्दले नै एउटा छुट्टै संस्कृति बनाइसकेको छ—जहाँ साथीहरू भेला हुन्छन्, जीवनका योजना बनाइन्छन्, राजनीति छलफल हुन्छ, प्रेमका कुरा खुल्छन्, अनि कहिलेकाहीँ त सपनाहरू पनि यहीँबाट जन्मिन्छन् । एउटा सानो कप चियाले मानिसहरूलाई जोड्ने शक्ति राख्छ—यो कुरा नेपाली समाजले राम्रोसँग बुझेको छ ।

‘यदि नेपालले चियाको गुणस्तरमा निरन्तरता, आधुनिक प्रविधिको प्रयोग, र स्पष्ट नीतिगत समर्थन दिन सक्यो भने, नेपाली चियाले विश्व बजारमा अझ ठूलो स्थान बनाउन सक्छ ।’

तर, यो रमाइलो कथा मात्रै होइन । नेपाली चिया क्षेत्रले केही गम्भीर चुनौतीहरू पनि भोगिरहेको छ । देशमै पर्याप्त उत्पादन हुँदाहुँदै पनि चियाको आयात बढ्दो छ । गुणस्तर परीक्षणका लागि आफ्नै अत्याधुनिक प्रयोगशालाको अभावले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धामा केही बाधा पुर्‍याएको छ । बजार व्यवस्थापनमा नीतिगत अन्योल, किसानहरूले नपाउने उचित मूल्य, र प्रविधिको अभावले यो क्षेत्र अझै पूर्ण रूपमा फस्टाउन सकेको छैन । लाखौँ किसान र श्रमिकहरूको जीवन यसैसँग जोडिएको छ, तर उनीहरूको मेहनतले सधैं न्यायोचित प्रतिफल पाएको अवस्था छैन ।

यद्यपि, सम्भावनाहरू प्रशस्त छन् । विशेषज्ञहरू भन्छन् ‘यदि नेपालले चियाको गुणस्तरमा निरन्तरता, आधुनिक प्रविधिको प्रयोग, र स्पष्ट नीतिगत समर्थन दिन सक्यो भने, नेपाली चियाले विश्व बजारमा अझ ठूलो स्थान बनाउन सक्छ ।’

‘अर्गानिक’, ‘हिमाली स्वाद’ र ‘हस्तनिर्मित गुणस्तर’ जस्ता विशेषताले नेपाली चियालाई अन्य देशका चियाबाट फरक बनाउँछ । यो हाम्रो पहिचान हो, जसलाई हामीले जोगाउनु मात्र होइन, अझ मजबुत बनाउनु आवश्यक छ ।

र अन्त्यमा, फेरि त्यही सरल प्रश्नमा फर्किऔं—‘चिया पिउनु भयो त ?’
यो प्रश्न अब केवल आदत होइन, एक निम्तो हो—सम्बन्ध जोड्ने, कथा साट्ने, र आफ्नो मौलिकताप्रति गर्व गर्ने निम्तो । राष्ट्रिय चिया दिवसले हामीलाई सम्झाउँछ कि हामीसँग भएको सानो चीज—जस्तै एउटा कप चिया—पनि कति ठूलो महत्व राख्न सक्छ ।

आज जब तपाईं चियाको कप समात्नुहुन्छ, त्यो केवल स्वादका लागि मात्र होइन, त्यसमा मिसिएको इतिहास, मेहनत र संस्कृतिलाई पनि महसुस गर्नुहोस् । अनि सायद, अर्को पटक कसैले तपाईंलाई सोध्ला—‘चिया पिउनु भयो त ?’—तपाईं मुस्कुराउँदै भन्नुहुनेछ, ‘आउनुस्, सँगै पिउँ, अनि केही गफ गरौं ।’